• English
  • Hepgor gwe-lywio

Llywodraethwyr Ysgol

Mae gan bob ysgol gorff llywodraethu sy'n cynnwys aelodau o'r gymuned leol, rhieni, athrawon, staff a chynrychiolwyr o'r Awdurdod Lleol. Hefyd mae Cyrff Llywodraethu Ysgolion Eglwysig (Ysgolion Gwirfoddol a Gynorthwyir ac Ysgolion Gwirfoddol a Reolir) yn cael eu cynrychioli gan yr awdurdod eglwysig.

Pan ddaw lleoedd gwag ar gyfer rhiant-lywodraethwyr, dosberthir gwybodaeth trwy law'r disgyblion ac er mwyn bod yn gymwys i gael eich enwebu yn rhiant-lywodraethwr, mae'n rhaid ichi fod â phlentyn ar gofrestr yr ysgol y mae'r Corff Llywodraethu'n gyfrifol amdani. Pedair blynedd yw cyfnod swydd llywodraethwyr ac os ydych yn rhiant-lywodraethwr gallwch ddewis gwasanaethu am y cyfnod cyfan hyd yn oed os nad yw eich plentyn bellach yn ddisgybl yn yr ysgol honno.

Mae'n ofynnol yn ôl y gyfraith i Gyrff Llywodraethu gwrdd o leiaf unwaith y tymor ond gallant gwrdd yn amlach er mwyn trafod materion penodol.

Mae'n ofynnol i bob llywodraethwr ymgymryd â hyfforddiant gorfodol - gweler y manylion isod.

Mae gan bob ysgol ei chorff llywodraethu sy'n gyfrifol am reolaeth gyffredinol yr ysgol. Mae union faint y corff llywodraethu yn dibynnu ar faint yr ysgol; mae'r aelodaeth yn cael ei phennu yn ôl y gyfraith, ac mae pob corff yn cynnwys gwahanol fathau o lywodraethwyr. Gallant gynnwys rhai neu'r cwbl o'r canlynol:

  • Rhieni – sy'n cael eu hethol gan rieni plant sydd yn yr ysgol ar hyn o bryd. Mae'n rhaid i lywodraethwyr o'r fath fod â phlentyn yn yr ysgol adeg yr etholiad.
  • Athrawon – aelodau o staff addysgu'r ysgol, sy'n cael eu hethol gan athrawon.
  • Staff – aelodau o'r staff nad ydynt yn addysgu, sy'n cael eu hethol gan y staff nad ydynt yn addysgu.
  • Awdurdod Lleol – a benodir gennym ni. Fel rheol, mae'r llywodraethwyr hyn yn meddu ar sgìl benodol a defnyddiol neu'n cael eu hadnabod am eu gwaith cymunedol a'u diddordeb mewn addysg.
  • Pennaeth Ysgol – gall ddewis bod yn llywodraethwr neu ddewis aros yn annibynnol. Pa un bynnag a ddewisa, mae gan bennaeth yr ysgol yr hawl i fod yn bresennol yn holl gyfarfodydd y corff llywodraethu.
  • Cymunedol – mae'r rhain yn cael eu penodi gan y corff llywodraethu, a gall y llywodraethwyr hyn feddu ar sgiliau penodol neu berthyn i grŵp penodol mewn cymdeithas megis y gymuned fusnes. Mae llywodraethwr cymunedol ychwanegol sy'n cynrychioli'r is-awdurdod yn cael ei gynnwys/chynnwys yng nghyrff llywodraethu ysgolion cynradd.
  • Sefydledig – yn y bôn mae'r rhain yr un fath â llywodraethwyr cymunedol, ac fe gânt eu penodi ar gyrff llywodraethu ysgolion gwirfoddol. 

Mae’n ofynnol yn ôl y gyfraith i gyrff llywodraethu ysgolion a gynhelir cynhyrchu Adroddiad Blynyddol llawn i Rieni, er nad oes angen dosbarthu'r adroddiad llawn. Gall cyrff llywodraethu ddosbarthu adroddiad crynodol yn cynnwys y wybodaeth ofynnol, ynghyd â manylion sut gellir gwneud cais am yr adroddiad llawn.

O ganlyniad i Ddeddf Safonau a Threfniadaeth Ysgolion (Cymru) 2013, a ddaeth i rym ar 4 Mai 2013, nid yw’n ofynnol bellach i gorff llywodraethu gynnal cyfarfod blynyddol i rieni.

TMae’r Ddeddf bellach yn galluogi rhieni disgyblion cofrestredig yn yr ysgol i ofyn am hyd at dri chyfarfod y flwyddyn gyda’r corff llywodraethu trwy gyfrwng deiseb.

Yr Adroddiad Blynyddol a chyfarfodydd rhieni (os deisebir) ydy’r prif ddull ffurfiol y gall y corff llywodraethu arddangos eu hatebolrwydd i rieni. Maent yn rhoi cyfle i gysylltu â rhieni ynglŷn â’r hyn sydd wedi bod yn digwydd yn yr ysgol yn ystod y flwyddyn flaenorol a hefyd rhannu cynlluniau’r corff llywodraethu ar gyfer hyrwyddo safonau uchel o gyflawniad addysgol ac i ofyn barn rhieni ar gyfer y dyfodol.

Rhaid i’r corff llywodraethu gynnal cyfarfod o fewn 25 diwrnod ysgol o dderbyn deiseb, cyn belled:

  • bod y ddeiseb yn cynnwys llofnodion yr isafswm angenrheidiol o rieni disgyblion cofrestredig yn yr ysgol, sef yr isaf o’r canlynol:
    • rhieni 10% o ddisgyblion cofrestredig, neu
    • rhieni 30 o ddisgyblion cofrestredig.
  • Rhaid i’r cyfarfod y mae rhieni wedi gofyn amdano drafod mater yn berthynol i’r ysgol. Ni ellir galw cyfarfod i drafod materion fel cynnydd disgyblion unigol neu er mwyn gwneud cwyn yn erbyn aelod o staff yr ysgol neu aelod o’r corff llywodraethu.
  • Ni chaiff mwy na thri chyfarfod eu cynnal yn ystod y flwyddyn y derbyniwyd y ddeiseb gyntaf.
  • Mae digon o ddyddiau ysgol ar ôl yn y flwyddyn ysgol i gynnal y cyfarfod.

Nid oes angen dim cymwysterau ffurfiol i fynd yn llywodraethwr ysgol. Yr un peth sy'n hanfodol yw diddordeb mewn addysg plant ac ymrwymiad i hynny. Mae'n rhaid i lywodraethwyr fod dros 18 oed. Pedair blynedd yw cyfnod y swydd.

Pobl gyffredin yw llywodraethwyr, sy'n dod o lawer o wahanol rannau o gymdeithas. Mae'n rhaid iddynt allu rhoi o'u hamser i ddod i adnabod yr ysgol yn dda a bod yn weithredol ac ar gael yn eu cefnogaeth iddi. Mae meddu ar synnwyr cyffredin ac awydd i wasanaethu'r gymuned yn bwysig hefyd.

Fel rheol, ni all neb fod yn llywodraethwr ar fwy na dau gorff llywodraethu.  

Amser

  • Mynychu cyfarfod o'r corff llywodraethu cyfan o leiaf unwaith y tymor.
  • Mynychu cyfarfodydd pwyllgor yn ôl yr angen.
  • Darllen adroddiadau a phapurau cefndir cyn cyfarfodydd.
  • Mynychu cyfarfod blynyddol y rhieni.
  • Mynychu digwyddiadau eraill megis cyngherddau, nosweithiau agored, diwrnod chwaraeon.

Ymrwymiad

  • Dangos diddordeb mewn plant a'u haddysg a chymryd rhan yn llawer o weithgareddau'r ysgol.
  • Mynychu cyfarfodydd llywodraethwyr.
  • Parodrwydd i dderbyn cyfrifoldeb.
  • Dod i adnabod y staff, y disgyblion a'u gwaith.
  • Cynnig cymorth ac arbenigedd.

Gwybodaeth

  • Dilyn newyddion a dadleuon addysg.
  • Mynychu sesiynau hyfforddi.

Sgiliau

  • Cydweithredu ag eraill yn greadigol.
  • Defnyddio rhinweddau ac arbenigedd personol er budd yr ysgol, ei disgyblion a'i hathrawon. 

Cynradd: 3–11 oed. Mae rhai ysgolion yn rhannu'n Ysgol Fabanod ac yn Ysgol Iau.

Uwchradd: 11–16 oed neu 11–18 oed.

Arbennig: Ysgolion i ddisgyblion sydd ag anghenion addysgol arbennig.

Gwirfoddol: Mae rhai ysgolion wedi cael eu sefydlu gan yr Eglwys neu ymddiriedolaeth addysg a gelwir y rhain yn Ysgolion Gwirfoddol a Gynorthwyir neu'n Ysgolion Gwirfoddol a Reolir ac fel rheol, ond nid bob amser, maent yn gysylltiedig â'r Eglwys yng Nghymru neu â'r Eglwys Gatholig Rufeinig. 

Drwy wneud un neu'r cwbl o'r canlynol:-

  • Llenwi ffurflen gais
  • Cysylltu â'r ysgol y mae gennych ddiddordeb ynddi, ei Phennaeth neu Gadeirydd y Llywodraethwyr.
  • Cysylltu â'ch Cynghorydd Sir lleol.

Mae'n rhaid i lywodraethwyr newydd eu penodi neu eu hethol, ac eithrio penaethiaid, i fynychu'r hyfforddiant hwn o fewn blwyddyn o'u penodiad neu etholiad.

Mae Llywodraethwyr nad ydynt yn mynychu'r hyfforddiant hwn o fewn y cyfnod penodedig yn cael eu hatal yn awtomatig. Os nad yw'r llywodraethwyr yn cwblhau'r hyfforddiant o fewn cyfnod ataliad o chwe mis, maent yn cael eu gwahardd yn awtomatig rhag parhau mewn swydd fel llywodraethwr.

Mae hyfforddiant sefydlu i lywodraethwyr yn hanfodol os ydynt i ddeall eu rôl a pharamedrau eu cyfrifoldebau.

Bydd yr hyfforddiant sefydlu yn helpu i sicrhau bod llywodraethwyr newydd yn:

  • Meddu ar y wybodaeth a'r ddealltwriaeth angenrheidiol i ddechrau cyflawni eu rôl yn effeithiol fel llywodraethwr ac i gefnogi eu hysgol wrth godi safonau;
  • Ymwybodol o faterion addysg cenedlaethol a lleol a'u heffaith ar gyrff llywodraethu;
  • Cydnabod pwysigrwydd hyfforddiant a'r angen i ddatblygu eu sgiliau a manteisio ar gyfleoedd eraill sydd ar gael iddynt;
  • Datblygu hyder i'w galluogi i gymryd rhan lawn a gweithredol yn rôl y corff llywodraethol.

Bydd yr hyfforddiant hefyd yn adlewyrchu'r fframwaith deddfwriaethol ar gyfer llywodraethu ysgolion yng Nghymru, a bydd yn canolbwyntio ar yr hyn y dylid ei ddisgwyl gan lywodraethwyr wrth fodloni gofynion y gyfraith a chodi safonau a gwella ysgolion. Bydd hefyd yn egluro rôl strategol llywodraethwr a sut mae hyn yn cefnogi ac yn herio gwaith yr ysgol a'r uwch dîm arweinyddiaeth; eu rôl wrth osod polisïau a thargedau a sut y dylai'r rhain gael eu monitro a'u gwerthuso a sut ac i bwy y mae llywodraethwyr yn atebol.

Dyddiad Lleoliad Iaith Amser
31.01.17 Neuadd y Gwendraeth, Drefach SA14 7AA Saesneg 14:30 - 16:30
08.03.17 Ysgol Tre-Ioan, SA31 3HS Saesneg 18:30 - 20:30
16.05.17 Ysgol Iau Llangennech, SA14 8YB Saesneg 18:30 - 20:30
04.07.17 Neuadd y Gwendraeth, Drefach, SA14 7AA Cymraeg gydag offer cyfieithu* 14:30 - 16:30

I archebu lle ar un o'r sesiynau hyfforddi uchod, anfonwch e-bost at llywodraethu@sirgar.gov.uk neu ffoniwch 01267 246667.

Er mwyn hwyluso trefniadau, bydd y dyddiad cau ar gyfer archebion 5 diwrnod gwaith cyn y sesiwn hyfforddi.

*Nodwch os gwelwch yn dda, os ydych yn archebu lle ar sesiwn a hysbysebwyd fel 'Cymraeg gydag offer cyfieithu', nodwch os fydd angen defnyddio offer cyfieithu arnoch chi. Oherwydd y costau dan sylw, os nad ydym wedi derbyn hysbysiad bod angen offer cyfieithu gan unrhyw un o'r mynychwyr, ni fydd offer cyfieithu yn cael ei ddarparu yn y sesiwn.

Mae'n rhaid i bob llywodraethwr, ac eithrio penaethiaid, fynychu'r hyfforddiant hwn o fewn blwyddyn o'i penodiad.

Mae Llywodraethwyr nad ydynt yn mynychu'r hyfforddiant hwn o fewn y cyfnod penodedig yn cael eu hatal yn awtomatig. Os nad yw'r llywodraethwyr yn cwblhau'r hyfforddiant o fewn cyfnod ataliad o chwe mis, maent yn cael eu gwahardd yn awtomatig rhag parhau mewn swydd fel llywodraethwr.

Mae dealltwriaeth o'r data sy'n ymwneud â'u hysgol yn hanfodol er mwyn i lywodraethwyr gyflawni'n effeithiol eu rolau allweddol o gynllunio strategol, gosod targedau, monitro a gwerthuso ac atebolrwydd.

Bydd hyfforddiant data perfformiad ysgolion yn datblygu dealltwriaeth y llywodraethwyr o'r data sydd bellach yn cael ei ddarparu fel mater o drefn gan ac ar gyfer ysgolion, a sut i ddefnyddio'r data i wella perfformiad ysgolion. Mae gallu dadansoddi data perfformiad yr ysgol a drilio i lawr at y wybodaeth graidd yn galluogi llywodraethwyr i wneud cymariaethau a meincnodi sut mae eu hysgol yn perfformio o gymharu ag ysgolion eraill mewn amgylchiadau tebyg.

Dylai dysgu am ddata'r ysgol a deall yr hyn y mae'n ei olygu ar gyfer yr ysgol a'r hyn sydd angen ei wneud i godi safonau roi hyder i lywodraethwyr i ofyn cwestiynau heriol wrth bennaeth a thîm rheoli yr ysgol er mwyn gwella perfformiad a chyrhaeddiad disgyblion.

Dyddiad Lleoliad Iaith Amser
02.02.17 Ysgol Bryn Teg, Llanelli, SA14 9ET Saesneg 18:30 - 20:30
14.02.17 Ysgol Gymraeg Rhydaman, SA18 2NS Cymraeg 18:30 - 20:30
08.03.17 Ystafell 5, Adeilad 2, Parc Dewi Sant, SA31 3HB Saesneg 14:30 - 16:30
04.05.17 Ysgol Saron, SA18 3LH Saesneg 18:30 - 20:30
08.06.17 Ystafell 5, Adeilad 2, Parc Dewi Sant, SA31 3HB Saesneg 14:30 - 16:30
21.06.17 Ysgol Bryn, Llanelli, SA14 9TT Saesneg 18:30 - 20:30
04.07.17 Neuadd y Gwendraeth, Drefach SA14 7AA Cymraeg gydag offer cyfieithu* 16:30 - 18:30

I archebu lle ar un o'r sesiynau hyfforddi uchod, anfonwch e-bost at llywodraethu@sirgar.gov.uk neu ffoniwch 01267 246667.

Er mwyn hwyluso trefniadau, bydd y dyddiad cau ar gyfer archebion 5 diwrnod gwaith cyn y sesiwn hyfforddi.

*Nodwch os gwelwch yn dda, os ydych yn archebu lle ar sesiwn a hysbysebwyd fel 'Cymraeg gydag offer cyfieithu', nodwch os fydd angen defnyddio offer cyfieithu arnoch chi. Oherwydd y costau dan sylw, os nad ydym wedi derbyn hysbysiad bod angen offer cyfieithu gan unrhyw un o'r mynychwyr, ni fydd offer cyfieithu yn cael ei ddarparu yn y sesiwn.

Mae'n rhaid i Gadeiryddion newydd fynychu'r hyfforddiant hwn o fewn chwe mis o'u penodiad fel Cadeirydd.

Bydd unrhyw Gadeirydd Llywodraethwyr nad yw'n mynychu'r Hyfforddiant i Gadeiryddion o fewn chwe mis o'i benodiad yn gorfod gorffen dal swydd fel Cadeirydd ar unwaith. Os yw'r llywodraethwr hynny'n dymuno sefyll eto i gael ei ethol fel Cadeirydd Llywodraethwyr bydd yn ofynnol iddo gwblhau'r hyfforddiant Cadeirydd cyn y bydd yn gymwys i gael ei ethol yn Gadeirydd.

Bydd yr Hyfforddiant gorfodol ar gyfer Cadeiryddion yn adlewyrchu'r fframwaith deddfwriaethol presennol ar gyfer llywodraethwyr ysgolion yng Nghymru a bydd yn diffinio'n glir yr hyn a ddisgwylir gan Gadeirydd y llywodraethwyr, gan gynnwys darparu arwain trafodaethau corff llywodraethol ar eu rôl strategol a'u rôl o ran codi perfformiad ysgolion; a gweithredu fel ffrind beirniadol.

Yn benodol, bydd yr hyfforddiant yn:

  • Darparu Cadeiryddion â'r wybodaeth a'r ddealltwriaeth sydd eu hangen i gyflawni eu rôl yn effeithiol i gefnogi gwella ysgolion, codi safonau perfformiad; sicrhau lles disgyblion a gwella ansawdd yr addysg a ddarperir;
  • Datblygu a gwella eu dealltwriaeth o rôl Cadeirydd effeithiol wrth arwain y corff llywodraethu;
  • Gwella eu hyder a sgiliau arweinyddiaeth a'u gallu i ddatblygu perthynas effeithiol gyda'r pennaeth gan eu galluogi i gynnig her a chymorth i'r ysgol;
  • Eu darparu nhw ag ymwybyddiaeth o faterion addysgol cenedlaethol a lleol a'u heffaith ar gyrff llywodraethu, a'u helpu i gydnabod pwysigrwydd hyfforddiant a'r angen i ddatblygu eu sgiliau ac anghenion y corff llywodraethu ehangach a manteisio ar gyfleoedd hyfforddi eraill sydd ar gael iddynt.

Mae pobl sy'n anelu at fod yn Gadeiryddion llywodraethwyr neu is-Gadeiryddion llywodraethwyr yn gallu cwblhau hyfforddiant Cadeirydd gorfodol os ydynt yn dymuno. Os yw'r llywodraethwyr hyn yn dod yn Gadeiryddion o fewn dwy flynedd o fynychu'r hyfforddiant, ni fydd yn ofynnol iddynt fynychu'r hyfforddiant eto.

Dyddiad Lleoliad Iaith Amser
21.03.17 Ysgol Cross Hands, SA14 6SU Saesneg 18:30 - 20:30

I archebu lle ar un o'r sesiynau hyfforddi uchod, anfonwch e-bost at llywodraethu@sirgar.gov.uk neu ffoniwch 01267 246667.

Er mwyn hwyluso trefniadau, bydd y dyddiad cau ar gyfer archebion 5 diwrnod gwaith cyn y sesiwn hyfforddi.

*Nodwch os gwelwch yn dda, os ydych yn archebu lle ar sesiwn a hysbysebwyd fel 'Cymraeg gydag offer cyfieithu', nodwch os fydd angen defnyddio offer cyfieithu arnoch chi. Oherwydd y costau dan sylw, os nad ydym wedi derbyn hysbysiad bod angen offer cyfieithu gan unrhyw un o'r mynychwyr, ni fydd offer cyfieithu yn cael ei ddarparu yn y sesiwn.

Dylai Llywodraethwyr cyswllt gyda chyfrifoldeb am oruchwylio trefniadau amddiffyn plant a Chadeiryddion cyrff llywodraethu (a allai fod yn y sefyllfa o dderbyn pryderon neu honiadau) fynychu'r hyfforddiant hwn o fewn blwyddyn o'i penodiad, ac yna unwaith bob tair blynedd.

Bydd yr hyfforddiant hwn yn datblygu ymwybyddiaeth o’r canlynol:

  • Y fframwaith deddfwriaethol lle mae lles plant yn cael ei ddiogelu a'i hybu;
  • Y gweithdrefnau diogelu hanfodol ddylai fod ar waith o fewn yr ysgol;
  • Rôl y llywodraethwr cyswllt wrth sicrhau bod y gweithdrefnau hyn yn eu lle ac yn cael eu rhoi ar waith.
Dyddiad Lleoliad Iaith Amser
16.05.17 Ysgol Tycroes, SA18 3QD Cymraeg gydag offer cyfieithu* 18:30 - 20:30

I archebu lle ar un o'r sesiynau hyfforddi uchod, anfonwch e-bost at llywodraethu@sirgar.gov.uk neu ffoniwch 01267 246667.

Er mwyn hwyluso trefniadau, bydd y dyddiad cau ar gyfer archebion 5 diwrnod gwaith cyn y sesiwn hyfforddi.

*Nodwch os gwelwch yn dda, os ydych yn archebu lle ar sesiwn a hysbysebwyd fel 'Cymraeg gydag offer cyfieithu', nodwch os fydd angen defnyddio offer cyfieithu arnoch chi. Oherwydd y costau dan sylw, os nad ydym wedi derbyn hysbysiad bod angen offer cyfieithu gan unrhyw un o'r mynychwyr, ni fydd offer cyfieithu yn cael ei ddarparu yn y sesiwn.


News Thumbnail

Uned Cynnal Llywodraethwyr 
Yr Adran Addysg a Phlant
Adeilad 2, Parc Dewi Sant
Heol Ffynnon Job, Caerfyrddin
SA31 3HB

E-bost: llywodraethu@sirgar.gov.uk | Rhif ffôn: 01267 246448

Diweddarwyd y dudalen ar: 22/07/2016

ar-lein am dani