• English
  • Hepgor gwe-lywio

Anwedd a lleithder

Yn aml, mae pobl yn drysu rhwng anwedd a lleithder ond mewn gwirionedd mae'r ddau'n hollol wahanol. 

Condensation

Caiff anwedd ei achosi gan y ffordd rydym yn byw sef y math o beth sy'n digwydd pan fo drych yr ystafell ymolchi yn stemio. Gallwn wneud newidiadau syml yn y cartref er mwyn helpu i atal y difrod a achosir gan anwedd.

Dyma enghraifft o'r difrod a achosir gan anwedd. Mae aer llaith wedi ceisio dianc ond wedi methu oherwydd mae'r ystafell yn oer, heb fod yn gras. Mae sbotiau du llwydni wedi datblygu ar y waliau allanol oer a mannau lle mae aer yn ei chael hi'n anodd cylchredeg.

Dampness

Caiff lleithder ei achosi gan broblem strwythurol lle mae dŵr yn gallu mynd i'ch cartref o'r tu allan un ai drwy godi o lefel y ddaear (lleithder codi) neu drwy grac/bwlch yn y wal neu'r to (lleithder treiddiol).

Dyma enghraifft o'r difrod a achosir gan leithder.  Mae dŵr wedi mynd i mewn i'r cartref o'r tu allan. Mae'n amlwg mai lleithder yw hwn oherwydd mae'n ffurfio patrwm cylchol neu batrwm tebyg i donnau ac mae dyddodion halen gwyn fflwffog yn ogystal â rhai sbotiau llwydni.

Gallwch helpu i atal difrod yn sgil anwedd. Mae angen i aer cynnes llaith ddianc oherwydd, fel arall, mae'n setlo ar arwynebau oer ac yn gallu achosi sbotiau o lwydni.

Er nad ydych yn gallu gweld hynny, mae rhywfaint o leithder yn yr aer bob amser. Mae aer cynnes yn dal llawer mwy o leithder nag aer oer. Cyn gynted ag y mae aer cynnes yn mynd yn erbyn rhywbeth oer mae’n oeri ac yn cael ei orfodi i ollwng rhywfaint o’i leithder, gan beri i’r peth oer droi’n wlyb.

Yr enw ar y “gwlybaniaeth” hwn yw anwedd. Anwedd yw’r stêm neu’r niwl sydd ar ffenestr eich ystafell wely yn y bore neu ar y drych yn eich ystafell ymolchi. Anwedd yw’r ‘anadl’ y gallwch ei weld pan fyddwch chi yn yr awyr agored ar ddiwrnod oer. 

Yn bennaf mae anwedd yn digwydd pan fydd y tywydd yn oer, ac mae i'w gael yn y mannau oeraf yn y tŷ neu yn y mannau hynny lle nad oes dim neu fawr ddim aer yn symud. Byddwch yn dod o hyd i anwedd yng nghorneli stafelloedd, neu ger ffenestri, neu y tu cefn i gelfi.

Mae anwedd yn ymddangos fwyaf ar waliau sy'n wynebu'r gogledd gan eu bod yn oerach am nad yw'r haul yn tywynnu arnynt. Mae'r lleithder sy'n cael ei achosi gan anwedd yn gallu achosi i lwydni dyfu ar waliau, defnyddiau a chelfi - sy'n achosi i'r rhain bydru yn y pen draw.

Hefyd mae anwedd yn gallu achosi i baent bothellu ac i bapur wal bilio oddi ar y wal. Mae llwydni yn gollwng hadau bychain sy'n cael eu galw'n 'sborau' - mae'r rhain yn hofran yn yr aer (dyna sut maent yn cael eu gwasgaru) ac maent yn gallu achosi i gyflyrau fel asthma fod yn waeth.

Mae gwelliannau modern megis inswleiddio waliau, atal drafftiau drwy ddrysau, ac unedau ffenestri wedi eu selio, i gyd yn ei gwneud hi'n haws ichi gadw eich cartref yn gynnes drwy leihau drafftiau ac atal gwres rhag cael ei golli o'ch cartref. Ond mae'r gwelliannau hyn yn golygu bod lleithder yn cael ei ddal hefyd, a dyna'r rheswm pam y mae anwedd yn fwy o broblem y dyddiau hyn.

Dyma’r pethau y gallwch eu gwneud: 

1. Creu llai o leithder

  • Defnyddiwch glwtyn i sychu'r dŵr sy'n crynhoi ar y ffenestri a'r siliau, ond gofalwch eich bod yn gwasgu'r clwtyn yn y sinc a pheidiwch â rhoi'r clwtyn gwlyb ar wresogydd i sychu. Mae rhoi clwtyn gwlyb i sychu ar wresogydd yn achosi i'r lleithder anweddu'n ôl i'r aer, sy'n golygu y bydd yn ailymddangos fel anwedd pan fydd y tymheredd yn gostwng.
  • Peidiwch â sychu golch y tu mewn i'ch cartref. Bydd yr holl ddŵr o'r dillad gwlyb yn mynd yn syth i'r aer, ac yna cyn gynted ag y bydd yr aer yn oeri bydd anwedd yn ffurfio ar eich ffenestri a'ch waliau.
  • Rhoddwch gloriau ar eich sosbenni pan fyddwch chi'n coginio. Mae hyn yn cadw'r stêm yn y sosban ac yn arbed arian ar eich bil tanwydd.
  • Peidiwch â defnyddio gwresogyddion paraffin neu nwy potel. Mae’r rhain yn creu llawer o leithder. Mae llosgi galwyn o baraffin yn gollwng rhyw alwyn o ddŵr i'r aer sy'n ailymddangos fel anwedd ar eich ffenestri neu fannau oer eraill.
  • Gofalwch fod y bibell wagio o'ch peiriant sychu dillad yn cyrraedd y tu allan. Os nad yw eich peiriant sychu dillad yn beiriant hunangyddwyso, rhoddwch y bibell wagio trwy ffenestr er mwyn gofalu nad yw'r aer cynnes sy'n llawn lleithder o'r peiriant yn anweddu y tu mewn i'ch cartref. Nid yw agor y ffenestr yn ddigon. Mae'r rhan fwyaf o siopau nwyddau trydan a chrefftau'r cartref yn gwerthu pibelli gwagio.

2. Gofalu bod gwell awyru

  • Defnyddiwch y tyllau awyru sydd yn eich ffenestri. Mae arnoch angen llif aer da i helpu i gael gwared â'r lleithder sy'n cael ei greu yn eich cartref drwy'r amser. Mae gan ffenestri modern fflapiau y gallwch eu hagor sy'n helpu i awyru eich cartref. Cadwch y rhain yn agored cymaint â phosibl er mwyn cael gwared ag aer llaith. Agorwch ffenestr pan fyddwch yn coginio ac ar ôl cael cawod/bath. Mae sosbenni'n ffrwtian, a chawod neu fath twym, yn creu llawer o stêm. Trwy agor ffenestr mae'r stêm yn anweddu y tu allan yn hytrach na'r tu mewn i'ch cartref.
  • Hefyd mae cadw drysau'r gegin a'r ystafell ymolchi ynghau pan fydd yr ystafelloedd hyn yn cael eu defnyddio, ac am ryw 20 munud ar ôl hynny, yn gymorth o ran atal aer llaith rhag treiddio i'r ystafelloedd eraill. Gofalwch fod y drysau'n agored pan na fydd y gegin, yr ystafell ymolchi a'r ystafelloedd eraill yn cael eu defnyddio, er mwyn i wres gael ei wasgaru'n gyson drwy'r tŷ.

3. Sicrhau bod aer yn cylchdroi

  • Peidiwch â gosod celfi yn erbyn waliau allanol eich cartref. Mae'r waliau mewnol (sef y waliau rhwng ystafelloedd) yn gynhesach bob amser, ac felly'n llai tebygol o gael anwedd arnynt. Gofalwch fod bwlch rhwng y wal a'r celfi fel y gall aer gylchdroi, ynghyd â gofalu bod cypyrddau dillad a chypyrddau eraill yn cael eu hawyru'n iawn er mwyn atal llwydni rhag tyfu ynddynt.

4. Gofalu bod eich cartref yn gynnes

  • Pan fydd lleithder yn anweddu ar eich waliau, mae'n achosi i'r waliau fod yn oerach. Mae hyn yn golygu eich bod yn colli gwres ac yn ei gwneud hi'n fwy tebygol y bydd llwydni'n tyfu. Yn ei dro mae hynny'n golygu bod angen rhagor o ynni i gynhesu eich cartref yn gyfforddus, ac mae hynny'n costio rhagor o arian. Mae cynhesu eich cartref mewn modd effeithlon yn gallu lleihau anwedd, a gallai hynny leihau eich biliau gwresogi. Ceisiwch gadw eich cartref yn gynhesach na 18ºC (63°F) - mae tua 21°C (70°F) yn dymheredd cyfforddus i'r rhan fwyaf o bobl. Ond heb unrhyw amheuaeth bydd anwedd yn digwydd os byddwch yn gadael i dymheredd eich cartref ostwng o dan 18°C.

5. Cael gwared ag unrhyw lwydni cyn gynted ag y byddwch yn sylwi arno

  • Dylech waredu llwydni cyn gynted ag y byddwch yn sylwi arno er mwyn ei atal rhag mynd ar led ac achosi rhagor o ddifrod i'ch cartref. Gallwch brynu nwyddau glanhau arbennig mewn siopau crefftau'r cartref (dilynwch gyfarwyddiadau'r gwneuthurwr bob tro) neu gallwch ddefnyddio cannydd o ansawdd da gan gymysgu 1 rhan o'r cannydd a 4 rhan o ddŵr (ond cofiwch y gall cannydd dynnu'r lliw).

COFIWCH

  • Cadw'r gwres ymlaen yn isel pan fo'n bosibl yn ystod cyfnodau oer.
  • Defnyddio ffaniau awyru wrth goginio neu ddefnyddio'r ystafell ymolchi.
  • Cadw fentiau aer ar agor a heb rwystrau ar bob adeg, yn enwedig mewn ystafelloedd gwely.
  • Glanhau unrhyw sbotiau du gyda nwyddau cyffredinol ar gyfer glanhau'r tŷ cyn gynted ag y maent yn ymddangos.

PEIDIWCH

  • Sychu dillad yn y cartref. Mae'r holl leithder o'r dillad yn mynd i'r aer.
  • Rhwystro fentiau aer - mae angen i aer llaith ddianc.
  • Coginio bwyd heb ddefnyddio clawr neu ddefnyddio dŵr twym heb ffan echdynnu.

Diweddarwyd y dudalen ar: 03/05/2016

ar-lein am dani