Llwybr Dyffryn Tywi

Diweddarwyd y dudalen ar: 02/12/2019

Mae trefi Caerfyrddin a Llandeilo yn Sir Gaerfyrddin ymhlith y rhai hynaf, mwyaf hanesyddol o safbwynt diwylliannol yng Nghymru ac maent yn ffynnu yn yr 21ain Ganrif: a hwythau wedi’u cysylltu drwy’r oesoedd gan ddyfroedd rhedegog bywiog ac ymdroellog Afon Tywi ac yna yn y cyfnod modern gan yr A48.

Bellach, mae prosiect newydd cyffrous yn mynd rhagddo i ddod â’r rheilffordd segur rhwng y ddwy dref farchnad hon yn fyw unwaith eto fel atyniad hamdden ac ymwelwyr o bwys. Bydd yn darparu llwybr heb draffig trwy un o’r ardaloedd mwyaf golygfaol yng Nghymru, gan ddilyn llwybr sydd bron â bod wrth ymyl Afon Tywi wrth iddi lifo o Landeilo i Gaerfyrddin ar ei ffordd i Fae Caerfyrddin. Bydd y llwybr yn costio rhwng £12 ac £14.5 miliwn ac mae set gref o bartneriaid a rhanddeiliaid yn cael ei ffurfio gyda chyllid yn cael ei ddarparu gan Lywodraeth Cymru a'r cyngor.

Bydd yn cysylltu ag atyniadau o bwys i dwristiaid ar hyd y llwybr gan gynhyrchu oddeutu £860,000 i £2 filiwn yn yr economi leol bob blwyddyn, yn ogystal â chreu a chefnogi rhwng 17 a 41 o swyddi amser llawn. Hefyd bydd yn rhoi cyfle i bobl deithio mewn modd cynaliadwy ac iach, gan greu cyswllt â phentrefi rhwng y ddwy brif dref.

Mae’r cynllun wedi cael ei rannu’n gamau ar wahân; mae’r pen gorllewinol (rhwng Abergwili a Nantgaredig) wedi’i rannu’n bedwar cam. Fodd bynnag, mae’r adran ddwyreiniol o Nantgaredig i Ffair-fach eto i'w phenderfynu o ran adrannau penodol. Gan ddibynnu ar y dyluniad terfynol a’r opsiynau cysylltu ym mhob pen, bydd Llwybr Dyffryn Tywi oddeutu 16 milltir o hyd.

Bydd y llwybr yn cael ei rannu gan gerddwyr a beicwyr ond gellid caniatáu defnydd gan geffylau yn amodol ar ymchwilio ymhellach i leoliadau ac a yw hyn yn ymarferol ac yn ddiogel.

Darllenwch ein Cwestiynau Cyffredin am ragor o wybodaeth am y Llwybr Dyffrym Tywi...

Yn dibynnu ar yr aliniad terfynol sydd i'w benderfynu, gan gynnwys opsiynau cysylltu ar ddiwedd bob pen, byddai'r llwybr tua 16 milltir o hyd.

Mae angen gwaith pellach i benderfynu ar hyn oherwydd mae'n dibynnu ar yr aliniad terfynol, nodweddion adeiladu sylweddol megis croesfannau dros afonydd ac unrhyw strwythurau eraill a chostau tir. Y costau a amcangyfrifir ar hyn o bryd yw £12 a £14.5 miliwn.

Bydd y llwybr yn cael ei agor fesul cam, yn dibynnu ar gaffael tir a chyllid. Mae adran Gorllewin 1 yn Abergwili a gwelliannau ar y briffordd yn adran Gorllewin 2 (yr U2183 o Fwlch Bach i Fronun) wedi cael eu cwblhau ac maent yn agored i’r cyhoedd eu defnyddio. Rydym wedi ymrwymo i gyflawni'r cynllun hwn mewn cyn lleied o amser ag y mae'r cyd-drafodaethau cyllid / tir yn ei ganiatáu.

Rydym wedi cael grant Cronfa Trafnidiaeth Leol a Chronfa Teithio Llesol gan Lywodraeth Cymru. Mae rhagor o arian wedi ei sicrhau drwy Raglen Datblygu Gwledig – Cymunedau Gwledig Llywodraeth Cymru 2014-2020, a gyllidir gan Gronfa Amaethyddol Ewrop ar gyfer Datblygu Gwledig. Mae’r grantiau hyn wedi cyfrannu tuag at ddatblygu’r cynllun a’r gwaith a gwblhawyd hyd yn hyn. Mae nifer o ffynonellau cyllid eraill yn cael eu clustnodi ac mae amrywiol geisiadau grant yn cael eu paratoi a'u cyflwyno.

Oes, mae caniatâd eisoes wedi cael ei sicrhau ar gyfer y rhan orllewinol, ac mae gwaith yn mynd rhagddo i gasglu’r wybodaeth ofynnol ar gyfer cais cynllunio y rhan ddwyreiniol. Bydd y broses hon yn cynnwys Ymgynghoriad Cyn Cyflwyno Cais, a gynhelir ym mis Ionawr 2020 gobeithio, yn amodol ar gwblhau’r holl adroddiadau angenrheidiol. Rhagwelir y bydd y cais cynllunio’n barod i’w gyflwyno yng Ngwanwyn 2020.

Mae’r llwybr sy'n cael ei gyd-ddefnyddio yn 3 metr o led yn bennaf, a bydd yn cael ei adeiladu gan ddefnyddio amryw arwynebau sy’n addas at ei ddefnydd ac sy’n gweddu i’r hyn sydd o’i amgylch.

Ar hyn o bryd mae'r cynlluniau ar gyfer cerddwyr a beicwyr yn unig; bydd y posibilrwydd o ganiatáu i farchogwyr ceffylau ddefnyddio'r llwybr yn destun ymchwiliad pellach i bennu unrhyw leoliadau dymunol, ymarferol a diogel ar gyfer yr holl ddefnyddwyr gan gynnwys marchogwyr / ceffylau.

Bydd y llwybr yn croesi Afon Cothi tua 700m i’r dwyrain o Nantgaredig ger Abercothi House. Mae’r bont sy’n croesi Afon Tywi 900m ymhellach ar hyd y llwybr ac i’r gogledd-ddwyrain o Bremenda Isaf. Bydd pontydd llai i groesi’r afonydd ar hyd y llwybr.

Y broses sy'n cael ei ffafrio byddai i swyddogion y cyngor gyfarfod â pherchenogion tir unigol a dod i gytundeb ar sail yr ardal benodol, sy'n bodloni'r anghenion a gofynion rhesymol o ran y tir dan sylw. Bwriad hyn yw bod o fudd i'r ddwy ochr ac yn aml gellir sicrhau telerau mwy ffafriol yn hytrach na'r broses Gorchymyn Prynu Gorfodol, er gellid defnyddio'r opsiwn hwnnw hefyd os oes angen.

Bydd y rhain o fathau a chynlluniau gwahanol i gyd-fynd ag amgylchiadau unigol ac anghenion penodol yn y lleoliad perthnasol. Gellid hefyd dod i gytundeb â'r perchennog tir o ran trefniadau gwaith, gan barhau i ganiatáu mynediad llawn ddirwystr i ddefnyddwyr y llwybr. Gallai dulliau rheoli mynediad gynnwys bolardiau, rhwystrau igam-ogamu, gatiau, rheoli stoc ac eraill.

Na, er gallai'r llwybr groesi daliad tir, ni fydd yn torri ar draws y tir ar y naill ochr. Gellir cadw mynediad i'r perchennog tir er mwyn bodloni anghenion penodol, drwy gytundeb.

Mae’r cynllun wedi'i rannu’n adrannau pendant ar yr ochr orllewinol (rhwng Abergwili a Nantgaredig) lle nodwyd 4 adran, Gorllewin 1-4. Mae adran Gorllewin 1 ac adran Gorllewin 2 wedi cael eu cwblhau ac yn agored i ddefnydd y cyhoedd. Fodd bynnag, mae’r adran ddwyreiniol o Nantgaredig i Ffair-fach eto i'w phenderfynu o ran adrannau penodol.

Bydd unrhyw gynllun wedi'i ddiogelu'n gadarn ar gyfer y dyfodol o ran symudiadau yn yr afon drwy asesiad peirianneg gofalus a chydgysylltu â pherchenogion tir a Chyfoeth Naturiol Cymru i nodi/cytuno ar fesurau angenrheidiol/derbyniol i ddiogelu'r gosodiad.

Cafodd adroddiad cwmpasu yn asesu nifer o opsiynau ar y ffordd ac oddi ar y ffordd ei gyflawni gan ymgynghorwyr. Penderfynwyd lle bynnag y bo'n bosibl i ddefnyddio llwybr yr hen reilffordd. Nodwyd bod hen reilffyrdd yn llwybrau cerdded a beicio rhagorol, gan eu bod yn ffyrdd trafnidiaeth uniongyrchol sydd eisoes wedi'u sefydlu ac sy'n cysylltu cymunedau. Maent yn weddol wastad gyda rhywfaint o raddiant, ac maent hefyd yn sylfaen dda er mwyn adeiladu. Mae'r cysylltiadau â chymunedau/canolfannau trefol ar bob ochr ac ar hyd y llwybr yn destun rhagor o waith dichonoldeb ac mae gwaith ymchwil yn cael ei wneud i'r opsiynau hyn.

Mae'n annhebygol y bydd y llwybr yn cael ei oleuo ar ei hyd, heblaw mewn rhannau trefol a/neu wrth groesi'r ffordd.

Mae llwybrau sy'n cael eu rhannu yn llefydd delfrydol i fwynhau teithio neu ymarfer corff yn yr awyr iach mewn amgylchedd diogel i ffwrdd o draffig. Bydd mannau croesi'r ffordd yn cael eu cynllunio i sicrhau gwelededd da a chyflymder arafach, gyda goleuadau os yn briodol. Anogir i bawb fod yn ystyrlon wrth ddefnyddio'r llwybr. Byddwn hefyd yn gweithio gyda'r Gwasanaethau Brys a phartneriaid eraill megis Partneriaeth Diogelwch Dŵr Caerfyrddin, nid yn unig er mwyn sicrhau bod diogelwch defnyddwyr wrth wraidd penderfyniadau am y cynllun, ond hefyd er mwyn cynnwys seilwaith fydd yn darparu gwell mynediad i'r afon ar gyfer y gwasanaethau brys.

Mae achos economaidd dros y llwybr wedi cael ei ddatblygu ar sail y galw mewn cynlluniau tebyg mewn mannau eraill yn y DU. Y niferoedd amcanol cyfredol yw tua 70,000 y flwyddyn.

Mae nifer o leoliadau'n cael eu hystyried o ran pwyntiau/mannau mynediad a fydd yn cynnwys cyfleusterau ychwanegol megis parcio/gorffwys/safleoedd picnic; bydd y rhain yn bennaf gerllaw mannau lle mae'r llwybr yn dod i gwrdd â'r briffordd, neu hawliau tramwy cyhoeddus arall. Gallai mynediad arall fod ar gael drwy gytundeb â'r perchenogion tir. Mae’r pwynt mynediad ar gyfer Adran Gorllewin 1 sydd ar agor i’w ddefnyddio nawr yn ymyl yr amgueddfa yn Abergwili, lle mae 25 o lefydd parcio ar gael i’r sawl sy’n defnyddio’r llwybr.

Mae'r rheilffordd sy'n wedi'i datgymalu ar arglawdd, gan gynnig diogelwch rhag llifogydd ar rai lefelau. Nid yw'r gwaith adeiladu ar y llwybr yn newid proffil y tir felly er bod angen gwneud rhagor o waith ar hwn, ni fyddai disgwyl iddo gael effaith ar lifogydd. Ond cydnabyddir, yn yr un modd â llwybrau beicio eraill a phontydd, bydd achlysuron lle bydd yn rhaid cau'r llwybr oherwydd tywydd eithafol; bydd y cynllun yn cynnwys arwyddion priodol a mesurau diogelwch at y dibenion hyn.

Rydym yn cydnabod rôl bwysig pysgota yn Nyffryn Tywi ac yn cydweithio'n agos gyda pherchnogion tir a grwpiau pysgota, a hynny nid yn unig er mwyn lleihau i'r graddau mwyaf unrhyw darfu posibl ar lecynnau sensitif, ond er mwyn gwneud gwelliannau i sicrhau gwell hygyrchedd a mynediad haws at ddibenion pysgota a chynnal a chadw.

Bydd cynllun cychwynnol da gyda manyleb a nodweddion priodol yn gallu lleihau'r angen am gynnal a chadw. Bydd cynnal a chadw llystyfiant yn ystod y cyfnod adeiladu, ynghyd â'r arwyneb a ddewisir, yn sicrhau cyfnod hir heb gynnal a chadw, ac ychydig iawn ar ôl hynny, gan sicrhau cost isel dros oes y llwybr.  Mae Cyngor Sir Caerfyrddin yn ymrwymo i gynnal a chadw'r ased ochr yn ochr ag ymchwilio i'r posibilrwydd o sefydlu grwpiau gwirfoddolwyr lleol i'n cynorthwyo.

Mae adroddiadau ac arolygon amgylcheddol ac ecolegol wedi cael eu cyflawni yn ystod y camau cynharaf er mwyn sicrhau bod cynlluniau nid yn unig yn gwaredu/cyfyngu ar yr effaith ar leoliadau sensitif ond hefyd darparu gwelliannau amgylcheddol lle bo'n bosibl. Mae'r cynllun hefyd yn amodol ar ofynion cynllunio llym o ran materion amgylcheddol.