Rheoli Maetholion mewn Cynllunio a Datblygu

Yn yr adran hon

Cynllunio a Datblygu Dalgylchoedd sy'n Sensitif i Faetholion

Ym mis Ionawr 2021, cyflwynodd Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) dargedau maetholion diwygiedig ar gyfer afonydd mewn Ardaloedd Cadwraeth Arbennig yng Nghymru. Nod y terfynau llymach hyn yw lleihau llygredd a diogelu ecosystemau dŵr croyw sensitif, yn enwedig yng ngoleuni newid yn yr hinsawdd, sy'n lleihau llif afonydd yn yr haf ac yn achosi llygredd.

Mae materion maetholion bellach yn effeithio ar gynllunio mewn dalgylchoedd afonol a morol yn Sir Gaerfyrddin. Mae Cyfoeth Naturiol Cymru wedi cyhoeddi asesiadau cydymffurfiaeth a chyflwr wedi'u diweddaru ar gyfer safleoedd gwarchodedig afonol, morol ac aberol. Efallai y bydd angen i gynigion datblygu sy'n cynyddu llwyth maetholion ddangos niwtraliaeth maetholion neu ddarparu mesurau lliniaru cadarn cyn y gellir rhoi caniatâd cynllunio.

Mae Cyfoeth Naturiol Cymru wedi cyhoeddi asesiadau cyflwr wedi'u diweddaru ar gyfer Ardaloedd Cadwraeth Arbennig Morol ac Ardaloedd Gwarchodaeth Arbennig, gan gynnwys ACA Bae Caerfyrddin a’r Aberoedd, AGA Cilfach Tywyn ac AGA Bae Caerfyrddin. Mae asesiadau morol 2025 CNC yn cadarnhau cyflwr anffafriol o ran Nitrogen Anorganig Toddedig (DIN) a macroalgâu manteisgar yng Nghilfach Tywyn Fewnol. Mae'n rhaid i gynigion datblygu sy'n cynyddu llwythi nitrogen mewn dalgylchoedd morol yr effeithir arnynt ddangos niwtraliaeth DIN neu sicrhau mesurau lliniaru cadarn yn unol â chyngor CNC ynghylch ACA morol.

O dan Reoliadau Cadwraeth Cynefinoedd a Rhywogaethau 2017, rhaid i awdurdodau cynllunio lleol sicrhau nad yw datblygiadau newydd yn cyfrannu at gyfoethogi maetholion pellach mewn dalgylchoedd Ardal Cadwraeth Arbennig sy'n methu.

Yn Sir Gaerfyrddin:  

  • Ardaloedd Cadwraeth Arbennig sy'n methu: Afon Teifi, Afonydd Cleddau, Afon Gwy ac Afon Wysg, Dyfrffordd Aberdaugleddau, Cilfach Tywyn Fewnol.
  • Ardaloedd Cadwraeth Arbennig sy’n pasio (hyblygrwydd cyfyngedig): Afon Tywi

Rhaid i unrhyw ddatblygiad newydd sy'n cynyddu gollyngiadau dŵr gwastraff mewn dalgylchoedd sy'n methu ddangos niwtraliaeth neu welliant o ran maetholion. Gall hyn gyfyngu ar y capasiti i gysylltu â'r system garthffosiaeth gyhoeddus. Cynghorir datblygwyr i ymgysylltu'n gynnar a defnyddio Cyfrifiannell Cyfrifo Maetholion Cymru Gyfan. 

Datblygiadau nad oes angen Asesiad Maetholion fel arfer

  • Estyniadau neu addasiadau heb gynnydd mewn deiliadaeth na chynhyrchu dŵr gwastraff.
  • Anheddau newydd yn lle rhai presennol ar sail un am un ddilys.
  • Newid defnydd sy'n lleihau draenio dŵr brwnt.
  • Mân ddatblygiadau nad ydynt yn defnyddio dŵr.
  • Ffermydd paneli haul heb ddraenio dŵr brwnt.
  • Datblygiadau amaethyddol nad ydynt yn cynyddu maint y fuches na'r maint o slyri/gweddillion treuliad anaerobig a gynhyrchir.

Estyniadau a Deiliadaeth

Mae CNC yn cynghori bod estyniadau neu addasiadau yn gofyn am sgrinio maetholion lle maent yn cynyddu deiliadaeth (e.e. ychwanegu ystafelloedd gwely).

Effeithiau Cyfunol

  • Y llwyth presennol yn y gwaith trin dŵr gwastraff sy’n derbyn y dŵr gwastraff 
  • Datblygiad arall a ganiateir ond nad ydyw wedi'i adeiladu eto
  • Ffynonellau maetholion amaethyddol a rheoli tir
  • Dyraniadau'r cynllun lleol

Mae CNC yn ei gwneud yn ofynnol i bob asesiad maetholion ddangos nad yw datblygiad yn achosi, yn cynnal methiant o ran SAC neu'n cyfrannu at hynny unwaith y bydd yr effeithiau cyfunol yn cael eu nodi. 

Pa gamau ydym wedi eu cymryd? 

Mae Cyngor Sir Caerfyrddin wedi cymryd y camau canlynol i arwain ar reoli maetholion strategol:

Llywodraethu a Chynllunio

  • Sefydlu Byrddau Rheoli Maetholion ar gyfer dalgylchoedd Teifi, Tywi a Chleddau
  • Creu cynlluniau Rheoli Maetholion byw i nodi ffynonellau llygredd, modelu gostyngiadau maetholion angenrheidiol, a llywio buddsoddiad 
  • Cyhoeddi Strategaeth Niwtraliaeth o ran Maetholion a Chynllun Gweithredu Strategol wedi'i ddiweddaru 
  • Creu a llofnodi Datganiad o Dir Cyffredin i weithio ar y cyd ar draws ffiniau Awdurdodau Lleol a chyda Cyfoeth Naturiol Cymru, Dŵr Cymru, a rhanddeiliaid eraill 

Cymorth i Ddatblygwyr

  • Creu Cyfrifiannell Cyfrifo Maetholion Gorllewin Cymru, wedi'i addasu o offeryn gwreiddiol Sir Gaerfyrddin sydd bellach wedi'i ddisodli gan Gyfrifiannell Cymru Gyfan
  • Cyhoeddi canllawiau cyfrifiannell, adolygiad technegol, a chanllawiau lliniaru penodol i'r dalgylch
  • Cyhoeddwyd ffin Dalgylch Niwtraliaeth DIN Dangosol.
  • Comisiynwyd Strategaeth Lliniaru DIN Morol ac Aberol sy'n cynnwys llawlyfr lliniaru pwrpasol i ddatblygwyr.

Datrysiadau Cymunedol a Thir

  • Cefnogi ffermwyr sy’n denantiaid a thirfeddianwyr â chanllawiau, taflenni twyllo, a chyngor ynghylch cyllid i weithredu mesurau lliniaru
  • Hwyluso monitro ansawdd pridd a dŵr ar y fferm i helpu i wella effeithlonrwydd, iechyd y pridd, a chadw maetholion 
  • Gweithio gyda gwyddonwyr dinasyddion ar draws dalgylchoedd Teifi, Tywi, a Chleddau gan ddarparu offer, hyfforddiant a chymorth 
  • Rydyn ni'n falch o fod wedi cyfrannu at ddatblygiad cynnar Prosiect Monitro Maetholion Teifi, sy'n cael ei arwain a'i gyflwyno gan Gyngor Sir Ceredigion. Rydyn ni'n parhau i gefnogi'r prosiect wrth i'r model hwn gael ei ehangu i ddalgylchoedd Tywi a Chleddau, gyda dangosfyrddau cyhoeddus yn cael eu datblygu. 

Cydweithio a Digwyddiadau

  • Cyd-gadeirio Grwpiau Cynghori Technegol y Byrddau Rheoli Maetholion mewn amaethyddiaeth, monitro a gwyddoniaeth dinasyddion
  • Cymryd rhan mewn pedair Uwch-gynhadledd Trafod Llygredd Ffosffad cenedlaethol (2022–2024)
  •  Mynychu Sioe Sir Benfro, Gŵyl Afon Tywi, a Sioe Frenhinol Cymru, dewch i ymweld â ni i ddysgu mwy