Llywodraethwyr ysgol

Diweddarwyd y dudalen ar: 04/03/2021

Mae gan bob ysgol gorff llywodraethu sy'n cynnwys aelodau o'r gymuned leol, rhieni, athrawon, staff a chynrychiolwyr yr Awdurdod Lleol. Mae cyrff llywodraethu Ysgolion Eglwysig (Gwirfoddol a Gynorthwyir neu'n Ysgolion Gwirfoddol a Reolir) hefyd yn cael eu cynrychioli gan awdurdod yr eglwys.

Pan ddaw lleoedd gwag ar gyfer rhiant-lywodraethwyr, dosberthir gwybodaeth trwy law'r disgyblion ac er mwyn bod yn gymwys i gael eich enwebu yn rhiant-lywodraethwr, mae'n rhaid ichi fod â phlentyn ar gofrestr yr ysgol y mae'r Corff Llywodraethu'n gyfrifol amdani. Pedair blynedd yw cyfnod swydd llywodraethwyr ac os ydych yn rhiant-lywodraethwr gallwch ddewis gwasanaethu am y cyfnod cyfan hyd yn oed os nad yw eich plentyn bellach yn ddisgybl yn yr ysgol honno.

Mae'n ofynnol yn ôl y gyfraith i Gyrff Llywodraethu gwrdd o leiaf unwaith y tymor, ond gallant gwrdd yn amlach er mwyn trafod materion penodol. Mae'n ofynnol i bob llywodraethwr ymgymryd â hyfforddiant gorfodol - gweler y manylion isod.

Mae gan bob ysgol ei chorff llywodraethu sy'n gyfrifol am reolaeth gyffredinol yr ysgol. Mae union faint y corff llywodraethu yn dibynnu ar faint yr ysgol; mae'r aelodaeth yn cael ei phennu yn ôl y gyfraith, ac mae pob corff yn cynnwys gwahanol fathau o lywodraethwyr. Gallant gynnwys rhai neu'r cwbl o'r canlynol:

  • Rhiant-Lywodraethwyr – sy'n cael eu hethol gan rieni plant sydd yn yr ysgol ar hyn o bryd. Mae'n rhaid i lywodraethwyr o'r fath fod â phlentyn yn yr ysgol adeg yr etholiad.
  • Athro-Lywodraethwyr – aelodau o staff addysgu'r ysgol, sy'n cael eu hethol gan athrawon.
  • Staff-Lywodraethwyr – aelodau o'r staff nad ydynt yn addysgu, sy'n cael eu hethol gan y staff nad ydynt yn addysgu.
  • Llywodraethwyr ar ran yr Awdurdod Lleol – a benodir gan yr Awdurdod Lleol. Fel rheol, mae'r llywodraethwyr hyn yn meddu ar sgìl benodol a defnyddiol neu'n cael eu hadnabod am eu gwaith cymunedol a'u diddordeb mewn addysg.
  • Pennaeth – gall ddewis bod yn llywodraethwr neu ddewis aros yn annibynnol. Pa un bynnag a ddewisa, mae gan bennaeth yr ysgol yr hawl i fod yn bresennol yn holl gyfarfodydd y corff llywodraethu.
  • Llywodraethwyr Cymunedol – mae'r rhain yn cael eu penodi gan y corff llywodraethu, a gall y llywodraethwyr hyn feddu ar sgiliau penodol neu berthyn i grŵp penodol mewn cymdeithas megis y gymuned fusnes. Mae llywodraethwr cymunedol ychwanegol sy'n cynrychioli'r cyngor cymuned yn cael ei gynnwys/chynnwys yng nghyrff llywodraethu ysgolion cynradd.
  • Llywodraethwyr Sefydledig – ceir llywodraethwyr sefydledig ar gyrff llywodraethu ysgolion gwirfoddol a gynorthwyir ac ysgolion gwirfoddol a reolir. Maent yn sicrhau bod yr ysgol yn cadw ei chymeriad crefyddol arbennig neu ei bod yn cael ei chynnal yn unol â thelerau gweithred ymddiriedolaeth.
  • Disgybl-Lywodraethwyr Cyswllt – eu henwebu gan y Cyngor Ysgol o blith ei aelodau o Flynyddoedd 11, 12 neu 13 mewn ysgolion uwchradd.

Nid oes angen dim cymwysterau ffurfiol i fynd yn llywodraethwr ysgol. Yr un peth sy'n hanfodol yw diddordeb mewn addysg plant ac ymrwymiad i hynny. Mae'n rhaid i lywodraethwyr fod dros 18 oed. Pedair blynedd yw cyfnod y swydd.

Pobl gyffredin yw llywodraethwyr, sy'n dod o lawer o wahanol rannau o gymdeithas. Mae'n rhaid iddynt allu rhoi o'u hamser i ddod i adnabod yr ysgol yn dda a bod yn weithredol ac ar gael yn eu cefnogaeth iddi. Mae meddu ar synnwyr cyffredin ac awydd i wasanaethu'r gymuned yn bwysig hefyd.

Fel rheol, ni all neb fod yn llywodraethwr ar fwy na dau gorff llywodraethu.  

Drwy wneud un neu'r cwbl o'r canlynol:

  • Llenwi ffurflen gais
  • Cysylltu â'r ysgol y mae gennych ddiddordeb ynddi, ei Phennaeth neu Gadeirydd y Llywodraethwyr.
  • Cysylltu â'ch Cynghorydd Sir lleol.
  • Cynradd: 3–11 oed.
  • Uwchradd: 11–16 oed neu 11–18 oed.
  • Arbennig: Ysgolion i ddisgyblion sydd ag anghenion addysgol arbennig.
  • Gwirfoddol: Mae rhai ysgolion wedi cael eu sefydlu gan yr Eglwys neu ymddiriedolaeth addysg a gelwir y rhain yn Ysgolion Gwirfoddol a Gynorthwyir neu'n Ysgolion Gwirfoddol a Reolir ac fel rheol, ond nid bob amser, maent yn gysylltiedig â'r Eglwys yng Nghymru neu â'r Eglwys Gatholig Rufeinig.

Mae'n rhaid i lywodraethwyr newydd eu penodi neu eu hethol, ac eithrio penaethiaid, i fynychu'r hyfforddiant hwn o fewn blwyddyn o'u penodiad neu etholiad.

Mae Llywodraethwyr nad ydynt yn mynychu'r hyfforddiant hwn o fewn y cyfnod penodedig yn cael eu hatal yn awtomatig. Os nad yw'r llywodraethwyr yn cwblhau'r hyfforddiant o fewn cyfnod ataliad o chwe mis, maent yn cael eu gwahardd yn awtomatig rhag parhau mewn swydd fel llywodraethwr.

Mae hyfforddiant sefydlu i lywodraethwyr yn hanfodol os ydynt i ddeall eu rôl a pharamedrau eu cyfrifoldebau.

Bydd yr hyfforddiant sefydlu yn helpu i sicrhau bod llywodraethwyr newydd yn:

  • Meddu ar y wybodaeth a'r ddealltwriaeth angenrheidiol i ddechrau cyflawni eu rôl yn effeithiol fel llywodraethwr ac i gefnogi eu hysgol wrth godi safonau;
  • Ymwybodol o faterion addysg cenedlaethol a lleol a'u heffaith ar gyrff llywodraethu;
  • Cydnabod pwysigrwydd hyfforddiant a'r angen i ddatblygu eu sgiliau a manteisio ar gyfleoedd eraill sydd ar gael iddynt;
  • Datblygu hyder i'w galluogi i gymryd rhan lawn a gweithredol yn rôl y corff llywodraethol.

Bydd yr hyfforddiant hefyd yn adlewyrchu'r fframwaith deddfwriaethol ar gyfer llywodraethu ysgolion yng Nghymru, a bydd yn canolbwyntio ar yr hyn y dylid ei ddisgwyl gan lywodraethwyr wrth fodloni gofynion y gyfraith a chodi safonau a gwella ysgolion. Bydd hefyd yn egluro rôl strategol llywodraethwr a sut mae hyn yn cefnogi ac yn herio gwaith yr ysgol a'r uwch dîm arweinyddiaeth; eu rôl wrth osod polisïau a thargedau a sut y dylai'r rhain gael eu monitro a'u gwerthuso a sut ac i bwy y mae llywodraethwyr yn atebol.

I archebu lle ar un o'r sesiynau hyfforddi uchod, anfonwch e-bost at llywodraethu@sirgar.gov.uk neu ffoniwch 01267 246667. Er mwyn hwyluso trefniadau, bydd y dyddiad cau ar gyfer archebion 5 diwrnod gwaith cyn y sesiwn hyfforddi.

*Nodwch os gwelwch yn dda, os ydych yn archebu lle ar sesiwn a hysbysebwyd fel 'Cymraeg gydag offer cyfieithu', nodwch os fydd angen defnyddio offer cyfieithu arnoch chi. Oherwydd y costau dan sylw, os nad ydym wedi derbyn hysbysiad bod angen offer cyfieithu gan unrhyw un o'r mynychwyr, ni fydd offer cyfieithu yn cael ei ddarparu yn y sesiwn.

 

Addysg ac Ysgolion